FJARÞJÁLFUN
GREINAR
GREINAR
Gallað verðlaunakerfi
Af hverju leysir fólk Sudoku gátur? Af því að eftir 5-10 mínútur af heilabrotum fáum við smotterís verðlaun: “Jibbí, ég gat þetta.” En ef við ættum að leysa 500 bls af Sudoku, myndum við þá nenna? Varla. Það myndi taka of langan tíma og verðlaunin alltof langt í burtu.
Nútimasamfélag einkennist af ljóshraða, allt á að gerast í gær, fyrradag væri samt betra. Ekki er undanskilið hollustulífernið. Naglinn heyrir mjög oft: “Þarf ég að elda í hádeginu?” “Þarf ég að fara með nesti í vinnuna?” “Ég nenni ekki að búa til hafragraut á morgnana.”
Að geta ekki bara hoppað út í sjoppu í snarhasti og troðið pylsu í andlitið á sér á 0.1 sek er bara alveg ómögulegt. Að þurfa í alvörunni að eyða 1 klst á kvöldin í að útbúa nesti fyrir morgundaginn sem annars færi í að verma sófasettið með botnstykkinu er auðvitað mannréttindabrot.
Sama gildir um árangur. “Nú er ég búin að borða hollt alla vikuna og vera dugleg í ræktinni líka, en vigtin hefur ekki haggast.” Það benda allar líkur til þess að það tók meira en viku að bæta þessum kílóum utan á þig, hvernig er þá hægt að ætlast til að losna við þau með örfáum hollum máltíðum??
Margir eru haldnir þeirri fásinnu að eftir eina viku af kjúklingi, hnetum og brokkolí megi brjóta hnetur með rasskinnunum. Eftir nokkrar lyftingaæfingar þurfi að kaupa handfrjálsan búnað vegna útúrpumpaðs bísepps.
Við erum alltaf að leita að verðlaunum fyrir hegðunina okkar, en við þurfum að fá þau núna núna núna. Þeir sem þurfa að missa 10, 20, 30 kg finnst það líklega óyfirstíganlegt verkefni og draumakroppurinn (verðlaunin) er svo langt í burtu að þetta er ekki tímans, fórnanna og hamagangsins virði. Að þurfa að skuldbinda sig lífi af hollustu og hreyfingu er gríðarleg fórn og þessi pínulitlu verðlaun sem við uppskerum á leiðinni – 1 kg hypjar sig af og til – týnast í svona viðamiklu verkefni. Þess vegna eru svona margir sem gefast upp og hætta eftir aðeins nokkrar vikur á hollustubrautinni. “Árangurinn kemur ekki eftir örfáa daga eins og í Biggest Loser, þá nenni ég þessu ekki.”
Við fáum ekki mörg verðlaun “med det samme” fyrir að borða hollt og hreyfa okkur á hverjum degi.
En hvernig heldur fólk í formi sig við hollustulífernið þegar verðlaunin streyma ekki inn daglega.
Líkaminn er magnað fyrirbæri og því lengur sem við tökum heilsusamlega ákvörðun á borð við að borða hollt og hreyfa okkur styrkist tengingin milli hegðunar og taugakerfisins. Vellíðanin sem fylgir hollu mataræði og hreyfingu er tengd við þessa hegðun og því oftar sem við framkvæmum þessa hegðun því sterkari verður hún í sessi og erfiðari að brjóta.
Því miður gildir hið sama um ólifnað, margra ára “tröstespise” þar sem matur er notaður til að deyfa óþægilegar tilfinningar festist einnig í sessi í taugakerfinu. Það krefst gríðarlegrar vinnu að brjóta upp hegðun á borð við óhóflegt kexát í kjölfar rifrildis. Fyrir marga er það jafn erfitt og að venja sig af heróíni og krefst daglegrar skuldbindingar, hörku og aga. En því fleiri dagar sem við höldum okkur við heilsusamlegar ákvarðanir því sterkari verður sú hegðun á kostnað kexátsins.
Það er mikilvægt að horfa á langtíma árangurinn af hverri einstakri hegðun: hver máltíð, hver æfing og hvert reps færir okkur aðeins nær markmiðinu.
